چرا معامله گران در معاملات فارکس پول از دست می دهند؟

شش ماه است که معامله می‌کنید. می‌دانید اصلاح فیبوناچی چیست، می‌توانید الگوی سر و شانه را از فرسنگ‌ها تشخیص دهید و ترمینال MT5 خود را دقیقاً همان‌طور که دوست دارید شخصی‌سازی کرده‌اید. پس چرا منحنی دارایی (equity curve) شما هنوز شبیه به پیست اسکی سرازیری است؟

این پارادوکس نهایی بازار فارکس است: هرچه بیشتر یاد می‌گیرید، بیشتر متوجه می‌شوید که دانش فنی تنها حدود ۲۰٪ از نبرد است. بقیه؟ ترکیبی آشفته از ریاضیات، انضباط و سخت‌افزار بیولوژیکی بین گوش‌های شماست که هرگز برای مدیریت گمانه‌زنی‌های مالی با ریسک بالا طراحی نشده است.

احتمالاً قانون «۹۰/۹۰/۹۰» را شنیده‌اید: ۹۰٪ معامله‌گران، ۹۰٪ پول خود را در ۹۰ روز از دست می‌دهند. اما به عنوان یک معامله‌گر سطح متوسط، شما از آن مانع اولیه عبور کرده‌اید. دیگر حساب‌هایتان را در یک هفته کال مارجین نمی‌کنید؛ بلکه احتمالاً در حال «خون‌ریزی» تدریجی از طریق هزاران زخم کوچک هستید.

در این راهنما، ما جلوی این خون‌ریزی را خواهیم گرفت. ما قرار نیست درباره «نوسانات بازار» به صورت کلی صحبت کنیم. در عوض، به دلایل خاص و عملی می‌پردازیم که چرا معامله‌گران باهوش مرتکب اشتباهات پرهزینه می‌شوند و دقیقاً چگونه می‌توانید آن‌ها را اصلاح کنید.

تله لوریج: چرا محاسبات شما باعث شکستتان می‌شود

لوریج (اهرم) پرتبلیغ‌ترین ویژگی معاملات فارکس است و همچنین دلیل اصلی شکست معامله‌گران خرد محسوب می‌شود. وقتی یک بروکر به شما لوریج 1:100 یا 1:500 پیشنهاد می‌دهد، این کار را از روی سخاوتمندی انجام نمی‌دهد؛ آن‌ها در حالی که تازه گواهینامه رانندگی گرفته‌اید، یک خودروی اسپرت فوق‌سریع به شما می‌دهند.

معامله‌گران سطح متوسط اغلب مفهوم لوریج را درک می‌کنند اما در درک واقعیت ریاضی آن شکست می‌خورند.

مثال: تصور کنید یک حساب $2,000 دارید. تصمیم می‌گیرید یک موقعیت ۱ لاتی (100,000 واحد) روی EUR/USD باز کنید چون از یک شکست قیمتی «مطمئن» هستید. در قیمت 1.0850، حرکت هر ۱ پیپ معادل $10 ارزش دارد. اگر بازار تنها ۲۰ پیپ خلاف جهت شما حرکت کند (یک نوسان عادی روزانه)، شما $200 یا ۱۰٪ از کل حساب خود را از دست داده‌اید.

برای جبران آن ۱۰٪ ضرر، اکنون به ۱۱.۱٪ سود نیاز دارید تا فقط به نقطه سر به سر برگردید. اگر ۵۰٪ ضرر کنید، به ۱۰۰٪ سود نیاز دارید تا سرمایه اولیه را برگردانید. لوریج بالا باعث می‌شود این دروداون‌های (drawdowns) عمیق در عرض چند دقیقه اتفاق بیفتند و شما را در گودال ریاضیاتی قرار دهند که بیرون آمدن از آن تقریباً غیرممکن است. طبق آمار بانک تسویه حساب‌های بین‌المللی، بازار فارکس شاهد گردش مالی روزانه تریلیون دلاری است که عمدتاً توسط موسساتی هدایت می‌شود که از لوریج بسیار کمتری نسبت به معامله‌گران خرد استفاده می‌کنند. این موضوع دلیلی دارد.

نحوه اصلاح آن:

به جای فکر کردن به اینکه «چقدر می‌توانم سود کنم؟»، به «ارزش اسمی» (notional value) فکر کنید. اگر $2,000 دارید و از لوریج 1:100 استفاده می‌کنید، می‌توانید $200,000 را کنترل کنید. اما آیا باید این کار را انجام دهید؟ یک رویکرد حرفه‌ای این است که لوریج موثر خود را زیر 1:10 نگه دارید. این بدان معناست که برای یک حساب $2,000، مجموع موقعیت‌های باز شما به ندرت باید از 20,000 واحد (0.2 لات) فراتر رود.

روان‌شناسی معامله بر پایه «امید»

چرا کلیک کردن روی «خرید» (Buy) بسیار آسان است اما وقتی معامله قرمز می‌شود، کلیک کردن روی «بستن» (Close) این‌قدر سخت است؟ این به عنوان اثر تمایلی (Disposition Effect) شناخته می‌شود. انسان‌ها از نظر بیولوژیکی برنامه‌ریزی شده‌اند تا سودها را سریع شناسایی کنند (برای تأمین «غذا») و از شناسایی ضررها اجتناب کنند (برای دوری از «درد»).

در معامله‌گری، این موضوع خود را به صورت «معامله بر پایه امید» نشان می‌دهد. شما وارد معامله خرید GBP/USD در 1.2650 می‌شوید و استاپ لاس خود را روی 1.2620 قرار می‌دهید. قیمت به 1.2620 می‌رسد، اما به جای خروج، استاپ خود را به 1.2600 منتقل می‌کنید. به خود می‌گویید: «فقط دارد حمایت را تست می‌کند؛ برمی‌گردد.»

هشدار: لحظه‌ای که یک استاپ لاس را جابه‌جا می‌کنید تا به معامله «فضای بیشتری» بدهید، دیگر معامله نمی‌کنید؛ بلکه روی امید قمار می‌کنید.

معامله‌گران سطح متوسط اغلب ضرر می‌کنند چون با استاپ لاس خود به عنوان یک پیشنهاد رفتار می‌کنند نه یک قرارداد لازم‌الاجرا. آن‌ها موقعیت‌های ضررده را برای روزها نگه می‌دارند و تماشا می‌کنند که یک ضرر ۳۰ پیپی به یک فاجعه ۱۵۰ پیپی تبدیل می‌شود، در حالی که معاملات سودده خود را در ۱۰ پیپ سود، به محض دیدن عدد سبز می‌بندند. این کار یک «امید ریاضی» (Expectancy) منفی ایجاد می‌کند؛ حتی اگر ۷۰٪ مواقع برنده شوید، آن چند ضرر سنگین حساب شما را در وضعیت قرمز نگه می‌دارد.

نکته حرفه‌ای:

از استراتژی «تنظیم و رها کردن» (Set and Forget) استفاده کنید. وقتی معامله شما فعال شد، از صفحه مانیتور فاصله بگیرید. اگر تحلیل شما درست باشد، تیک پرافیت شما لمس خواهد شد. در غیر این صورت، استاپ لاس شما فعال می‌شود. دخالت شما بعد از باز شدن معامله تقریباً همیشه احساسی است، نه منطقی. برای درک عمیق‌تر این موضوع، راهنمای ما درباره روان‌شناسی معامله‌گری را مطالعه کنید.

مدیریت ریسک: ریاضیات بازیابی سرمایه

بیشتر معامله‌گرانی که شکست می‌خورند، مشکل «استراتژی» ندارند؛ آن‌ها مشکل «تعیین حجم موقعیت» (position sizing) دارند. آن‌ها بر اساس میزان «اعتماد به نفس» خود، مبلغی تصادفی را در هر معامله ریسک می‌کنند.

برای معامله کردن مانند یک حرفه‌ای، باید اعتماد به نفس خود را از ریسک‌تان جدا کنید. هر معامله، چه یک «فرصت قطعی» به نظر برسد و چه یک هجینگ گمانه‌زنانه، باید دقیقاً درصد یکسانی از سرمایه شما را ریسک کند؛ معمولاً ۱٪ تا ۲٪.

مثال:
موجودی حساب: $5,000
ریسک در هر معامله (۱٪): $50
معامله: خرید AUD/USD در 0.6550
استاپ لاس: 0.6525 (۲۵ پیپ)
محاسبه حجم موقعیت: $50 / (25 pips * $10 per standard lot) = 0.2 Lots.

با محاسبه حجم لات بر اساس فاصله استاپ لاس، اطمینان حاصل می‌کنید که مهم نیست بازار چقدر حرکت می‌کند، شما فقط همان $50 را که برای از دست دادن آماده بودید، از دست می‌دهید. این راز ماندگاری در بازار است. این کار به شما اجازه می‌دهد حتی پس از ۱۰ معامله ضررده متوالی، همچنان ۹۰٪ از سرمایه خود را حفظ کنید. برای خودکارسازی این بخش از کار خود، درباره محاسبه حجم موقعیت بیشتر بیاموزید.

بیش‌معامله‌گری و چرخه دوپامین

معامله‌گری خسته‌کننده است. یا حداقل، معامله‌گری سودآور باید این‌گونه باشد.

بسیاری از معامله‌گران سطح متوسط ضرر می‌کنند چون با بازار مثل یک بازی ویدئویی رفتار می‌کنند. آن‌ها احساس می‌کنند باید همیشه «در» بازار باشند. اگر هیچ موقعیتی روی EUR/USD وجود نداشته باشد، آن‌ها به دنبال معامله روی جفت‌ارزهای اگزوتیک مانند TRY/JPY یا شاخص‌های مبهمی می‌روند که مطالعه‌ای روی آن‌ها نداشته‌اند.

این رفتار اغلب توسط یک چرخه دوپامین هدایت می‌شود. یک معامله سودده حس خوبی دارد، بنابراین بلافاصله یکی دیگر می‌خواهید. یک معامله ضررده حس بدی دارد، بنابراین می‌خواهید بلافاصله آن را «پس بگیرید» (معامله انتقامی).

هزینه اسپرد

هر بار که معامله‌ای باز می‌کنید، اسپرد پرداخت می‌کنید. اگر روزی ۱۰ بار با اسپرد ۱.۵ پیپ روی یک لات استاندارد معامله کنید، روزانه $150 فقط برای «بازی کردن» می‌پردازید. در طول یک ماه، این مبلغ $3,000 هزینه تراکنش می‌شود. بسیاری از معامله‌گران در تحلیل‌های خود سودآور هستند اما ضرر می‌کنند چون هزینه‌های معامله‌گری مکرر آن‌ها بیشتر از سودی است که استراتژی‌شان تولید می‌کند.

نکته حرفه‌ای: خود را به تعداد مشخصی از ستاپ‌ها در روز یا هفته محدود کنید. اگر استراتژی شما سیگنالی نداد، وظیفه شما این است که دست روی دست بگذارید. در فارکس، «نداشتن موقعیت» خود یک موقعیت معتبر است.

فلج تحلیلی در مقابل تغییر مداوم استراتژی

یک چرخه رایج برای معامله‌گران سطح متوسط وجود دارد:
۱. یک استراتژی پیدا کنید (مثلاً واگرایی RSI).
۲. یک هفته از آن استفاده کنید؛ مقداری پول درآورید.
۳. با دو ضرر متوالی مواجه شوید.
۴. تصمیم بگیرید که استراتژی «خراب» است.
۵. ۲۰ ساعت در یوتیوب به دنبال یک اندیکاتور «بهتر» بگردید.
۶. تکرار کنید.

این کار تغییر مداوم استراتژی (Strategy Drifting) نامیده می‌شود. شما هرگز به یک استراتژی زمان کافی نمی‌دهید تا برتری آماری خود را نشان دهد. هیچ استراتژی‌ای نرخ برد ۱۰۰٪ ندارد. حتی بهترین الگوریتم‌های نهادی هم روزهای ضررده دارند.

در نقطه مقابل، فلج تحلیلی قرار دارد. این زمانی است که آن‌قدر اندیکاتور روی نمودار خود دارید (MACD، باندهای بولینگر، ایچیموکو و ۴ میانگین متحرک) که سیگنال‌های متناقضی به شما می‌دهند. RSI می‌گوید «اشباع خرید»، اما میانگین متحرک می‌گوید «روند صعودی قوی». در نهایت شما قفل می‌شوید، حرکت‌های خوب را از دست می‌دهید و از روی عصبانیت وارد حرکت‌های بد می‌شوید.

نحوه اصلاح آن:

نمودارهای خود را خلوت کنید. روی پرایس اکشن و یک یا دو اندیکاتور تأییدکننده تمرکز کنید. ابزارهای تحلیل تکنیکال خود را تعریف کنید و حداقل ۵۰ معامله به آن‌ها پایبند باشید قبل از اینکه تغییری ایجاد کنید. شما برای تصمیم‌گیری درباره کارایی یک استراتژی به داده نیاز دارید، نه احساسات.

نتیجه‌گیری

معامله‌گران به این دلیل ضرر نمی‌کنند که بازار «دست‌کاری شده» است یا به اندازه کافی باهوش نیستند. آن‌ها ضرر می‌کنند چون در مدیریت تنها چیزی که واقعاً می‌توانند کنترل کنند، یعنی خودشان، شکست می‌خورند.

با کاهش لوریج، احترام به استاپ لاس به عنوان یک اصل غیرقابل مذاکره و برخورد با معامله‌گری به عنوان یک تجارت مبتنی بر احتمالات (به جای مجموعه‌ای از وقایع احساسی)، بلافاصله خود را جلوتر از ۹۰٪ افرادی که شکست می‌خورند قرار می‌دهید.

قدم بعدی شما؟ ۲۰ معامله اخیر خود را بررسی کنید. چه تعداد را از روی ترس زود بستید؟ چه تعداد را به امید برگشت، خیلی طولانی نگه داشتید؟ الگو را شناسایی کنید تا مسیر سودآوری را پیدا کنید.

سوالات متداول

چرا بیشتر معامله‌گران فارکس ضرر می‌کنند؟

بیشتر معامله‌گران به دلیل ترکیبی از لوریج بیش از حد، فقدان برنامه منضبط مدیریت ریسک و تصمیم‌گیری‌های احساسی شکست می‌خورند. این عوامل منجر به دروداون‌های بزرگی می‌شوند که جبران آن‌ها از نظر ریاضی دشوار است.

در هر معامله فارکس چقدر باید ریسک کنم؟

معامله‌گران حرفه‌ای معمولاً بین ۱٪ تا ۲٪ از کل موجودی حساب خود را در هر معامله ریسک می‌کنند. این کار تضمین می‌کند که یک رشته ضرر، سرمایه معامله‌گری را تخلیه نمی‌کند و به معامله‌گر اجازه می‌دهد تا زمان به ثمر نشستن استراتژی خود در بازی باقی بماند.

آیا می‌توانم با معاملات فارکس سریع ثروتمند شوم؟

اگرچه فارکس نقدینگی و لوریج بالایی ارائه می‌دهد، اما یک طرح «یک‌شبه پولدار شدن» نیست. معامله‌گری سودآور نیازمند زمان، آموزش و انضباط شدید است. کلید موفقیت، نگاه کردن به آن به عنوان یک سرمایه‌گذاری بلندمدت یا کسب‌وکار است، نه قمار.

رایج‌ترین اشتباه روان‌شناختی در معامله‌گری چیست؟

رایج‌ترین اشتباه «اثر تمایلی» است؛ جایی که معامله‌گران معاملات سودده خود را برای حفظ یک سود کوچک خیلی زود می‌بندند، اما معاملات ضررده را به امید بازگشت بازار، خیلی طولانی نگه می‌دارند.